რეფორმა წესია.
საერთო გეგმა — არა.

ერთი ტრიბუნა, 191 ხმა, სამი კითხვა

ყოველ სექტემბერს ყველა წევრი სახელმწიფო ერთი ტრიბუნიდან, ერთნაირი ფორმატით და ერთ კვირაში საუბრობს. ამიტომ ზოგადი დებატები საუკეთესო ადგილია იმის შესადარებლად, რის თქმასაც მთავრობები საჯაროდ ბედავენ. ეს გამოსვლები სტრატეგიულია: სახელმწიფო იმას ამბობს, რაც სურს, რომ სხვებმა გაიგონონ.

ანგარიში ტექსტებს სამ კითხვას უსვამს. რამდენად ხშირად ითხოვენ სახელმწიფოები გაეროსა და მსოფლიო წესრიგის ინსტიტუციურ ცვლილებას? რამდენად ხშირად აღიარებენ ხელოვნური ინტელექტის რისკს? და რამდენად ხშირად ასაბუთებენ პირველს მეორით?

რეფორმის მოთხოვნა ნორმაა

191-დან 162 ტექსტი (84,8%) ერთ ინსტიტუციურ ცვლილებას მაინც ითხოვს. რეფორმა წესია და არა გამონაკლისი.

ნიშანი მოთხოვნის არსებობას ზომავს და არა მის მიმართულებას. შეერთებული შტატები დადებითად აფასებს გაეროს ბიუჯეტის 15%-ით შემცირებასა და ოთხი ათასზე მეტი პოზიციის გაუქმებას. სხვები ორგანიზაციის გაძლიერებას ითხოვენ. ორივე „გაეროს რეფორმად“ ითვლება, ამიტომ 79% გაეროს გაძლიერების მომხრეთა წილად ვერ წაიკითხება.

კრიტიკა პროგრამა არ არის

190-დან 152 ტექსტი არსებულ საერთაშორისო წესრიგს აკრიტიკებს. კრიტიკა და რეფორმა ძირითადად ერთად მოდის, მაგრამ ყოველთვის არა.

14 ტექსტი აკრიტიკებს და კონკრეტულს არაფერს ითხოვს. ბრაზილიის გამოსვლის თქმით, გაერო ვერ ასრულებს ერთ-ერთ უმთავრეს მისიას, ვეტოს კი ის წესდების თანდაყოლილ ნაკლს უწოდებს. კონკრეტულ ინსტიტუციურ ცვლილებას ტექსტი არ ასახელებს, ამიტომ რეფორმის ხუთივე ნიშანი ნულია.

მისი სანდოობა არასდროს ყოფილა ასე დაბალი.ორიგინალი: “Its credibility has never been lower.”ბრაზილია · პრეზიდენტი ლუის ინასიო ლულა და სილვა · 22 სექტემბერი · წყარო, გვ. 1–2

23 ტექსტი რეფორმას კრიტიკის გარეშე ითხოვს. მექსიკა გენერალური მდივნის წამოწყებულ რეფორმას უჭერს მხარს და ამისთვის ნორვეგიასთან ერთად ჯგუფიც დააარსა, არსებულ წესრიგს კი არ აკრიტიკებს.

ხელოვნური ინტელექტი ტრიბუნაზე ავიდა

ხელოვნური ინტელექტი 191-დან 133 ტექსტში სახელდება (69,6%). ის დიპლომატიური დღის წესრიგის ჩვეულებრივ საკითხად იქცა.

ორი მომხსენებელი საფრთხეს იმისთვის ახსენებს, რომ უარყოს. შეერთებული შტატები ხელოვნური ინტელექტის გლობალური კონტროლის ნებისმიერ სქემას უარყოფს, კატასტროფულ პროგნოზებს კი მოწინააღმდეგეებს მიაწერს. არგენტინის თქმით, დისტოპიურ სცენარებს ეკონომიკური თვალსაზრისით აზრი არ აქვს; ქვეყანა პრევენციულ რეგულირებაზე უარს ამბობს.

ესენი ის ხალხია, ვინც ახლა ამბობს, რომ ხელოვნური ინტელექტი ყველას დაგვხოცავს.ორიგინალი: “These are the same people that are now saying that AI is going to kill us all.”შეერთებული შტატები · პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი · 22 სექტემბერი · წყარო

58 ტექსტი ხელოვნურ ინტელექტს საერთოდ არ ახსენებს. მათ შორისაა კენია, რომლის გამოსვლაც რეფორმის ხუთივე სახეობას ითხოვს, ასევე ინდონეზია, მექსიკა, შვედეთი, დანია, ირლანდია და ახალი ზელანდია. უხსენებლობა უარყოფა არ არის: ის არაფერს ამბობს იმაზე, რამდენად მნიშვნელოვნად მიაჩნია სახელმწიფოს ეს საკითხი.

რისკი აღიარებულია — უმეტესად როგორც უთანასწორობა

დებატების ნახევარი აღიარებს, რომ ხელოვნურ ინტელექტს რისკი ახლავს: 191-დან 94 ტექსტი (49,2%). ყველაზე ხშირი წუხილი ის არის, რომ ხელოვნური ინტელექტი ქვეყნებს შორის უფსკრულს გააღრმავებს.

მას შეუძლია უთანასწორობაც გააღრმავოს, თუ ინფრასტრუქტურა, ცოდნა და წესების შემუშავება რამდენიმე ქვეყანაში დარჩება.ორიგინალი: “It can also widen inequality if infrastructure, knowledge and rule-making remain concentrated in a few countries.”სიერა-ლეონე · პრეზიდენტი ჯულიუს მაადა ბიო · 22 სექტემბერი · წყარო, გვ. 13

კონტროლის დაკარგვისა და კაცობრიობის გადარჩენის რისკი იშვიათია: 12 და 6 ტექსტი, მკაცრი წაკითხვით კი 8 და 2. ლიტვა აფრთხილებს, რომ ხელოვნური ინტელექტის კონტროლი შეიძლება კაცობრიობას ხელიდან გაუსხლტეს. კოტ-დ’ივუარი და ლიხტენშტაინი ეგზისტენციური რისკის ორი ცალსახა შემთხვევაა.

ორი თემა, ერთი გამოსვლა, ხიდი არ არის

88 ტექსტი (46,1%) რეფორმის მოთხოვნასაც შეიცავს და ხელოვნური ინტელექტის აღიარებულ რისკსაც. ერთი შეხედვით, ეს ორი დღის წესრიგი გადაჯაჭვულია.

ტექსტების წაკითხვა სხვა სურათს აჩვენებს: 88-დან 60 მათ ერთმანეთს არ უკავშირებს. იაპონია უშიშროების საბჭოს გადაუდებელ რეფორმას ითხოვს და ხელოვნური ინტელექტის რისკებსაც ასახელებს — ეროვნულ უსაფრთხოებასა და დეზინფორმაციას. რეფორმას ის ზოგადი გამოწვევებით ასაბუთებს, ხელოვნური ინტელექტის მართვას კი საკუთარი ჰიროსიმის პროცესით უდგება.

საპირისპიროც ხდება. საბერძნეთიც და უკრაინაც აფრთხილებენ, რომ ხელოვნური ინტელექტი შეიძლება ადამიანის კონტროლს გასცდეს, მაგრამ გაეროსა და მსოფლიო წესრიგის არც ერთ რეფორმას არ ითხოვენ. რისკის სიმწვავე ინსტიტუციურ მოთხოვნად ავტომატურად არ იქცევა.

…უკვე არსებობს რეალური შესაძლებლობა, რომ ბრძოლის ველზე მომხდარს მხოლოდ ადამიანები კი არა, ხელოვნური ინტელექტიც გადაწყვეტს.ორიგინალი: “there is already a real possibility that AI – not only people – will begin to decide what happens on the battlefield”უკრაინა · პრეზიდენტი ვოლოდიმირ ზელენსკი · 23 სექტემბერი · წყარო, გვ. 9

ვიწრო ხიდი: 27 გამოსვლა

190-დან მხოლოდ 27 ტექსტი (14,2%) ასაბუთებს ინსტიტუციურ ცვლილებას ხელოვნური ინტელექტის რისკით. მათგან ათი ზღვრული გადაწყვეტილებაა; მკაცრი წაკითხვით 17 რჩება.

ეს 27 ტექსტიც ერთსა და იმავეს არ ითხოვს. ისინი სხვადასხვა ინსტიტუციურ ადგილს მიემართება:

დიალოგს შეუძლია პოზიციები დააახლოოს, მაგრამ ვალდებულებებს ის არ ქმნის.ორიგინალი: “Dialogue can bring positions closer, but it does not create obligations.”ბაჰრეინი · საგარეო საქმეთა მინისტრი აბდულატიფ ბინ რაშიდ ალ-ზაიანი · 25 სექტემბერი · წყარო, გვ. 6–7

ერთი ნიშანი, საპირისპირო მოთხოვნები

28 ტექსტი ვეტოს შეცვლას ითხოვს. ერთად დათვლილები ერთ ბანაკს ჰგვანან. ცალ-ცალკე წაკითხვისას სამ მხარეს იწევენ.

მავრიკი ორ პოზიციას ერთად იკავებს: თუ ვეტო შენარჩუნდება, ახალ მუდმივ წევრებსაც უნდა ჰქონდეთ, ამავე დროს კი თავშეკავების ინიციატივასაც უჭერს მხარს. რუსეთი საბჭოს გაფართოებას ითხოვს და ვეტოს წესის შეცვლას არა, ამიტომ ვეტოს ნიშანში საერთოდ არ ხვდება.

ტექსტები ფაქტებზეც ვერ თანხმდებიან. საფრანგეთის მიხედვით, ფრანგულ-მექსიკურ ინიციატივას 128 სახელმწიფო უჭერს მხარს, ბარბადოსის მიხედვით — 123.

მომხრეთა რაოდენობა არგუმენტი არ არის

სიხშირე აჩვენებს, რომ თემა დიპლომატიურ დღის წესრიგშია. ის ვერ აჩვენებს საერთო მოდელს, შეთანხმებულ მოქმედებას ან იმას, რომელი პოზიციაა სწორი. რეფორმას 162 ტექსტი ითხოვს, მაგრამ ეს 162 ერთ პროექტს მხარს არ უჭერს. ნებისმიერი ინსტიტუციური მოდელი იმით უნდა შეფასდეს, როგორ პასუხობს სამ კითხვას, რომლებიც პირდაპირ დებატებიდან მოდის:

ხელოვნური ინტელექტის რისკი რეფორმის საერთო არგუმენტად ჯერ არ ქცეულა. მმართველობას 101 ტექსტი განიხილავს, რისკს 94 აღიარებს, ინსტიტუციურ ცვლილებას ამ რისკით კი მხოლოდ 27 ასაბუთებს. რეფორმის დღის წესრიგი ხელოვნური ინტელექტის გარეშეც სრულია: 42 ტექსტი რეფორმას ითხოვს და ხელოვნურ ინტელექტს არ ახსენებს; მათგან 29 უშიშროების საბჭოს რეფორმას ითხოვს, 18 — საფინანსო არქიტექტურისას.

წაიკითხეთ სიფრთხილით

• ტექსტი წარმოთქმა არ არის. 158 ტექსტი ტექსტური ფენის მქონე PDF-იდანაა, 20 — დასკანერებული PDF-იდან, ოპტიკური ამოცნობით აღდგენილი, 13 — ავტომატური ტრანსკრიპტიდან. არც ერთი ვიდეოჩანაწერს არ შედარებია. ორ შემთხვევაში ტრანსკრიპტი შეიცავს მონაკვეთებს, რომლებიც წარმოდგენილ ტექსტში არ არის.
• კოდირება მანქანურია. ტექსტები ენობრივმა მოდელებმა დაკოდეს. 130 ახლად შეფასებული ტექსტიდან 24 მეორე მოდელმა ბრმად ხელახლა შეაფასა: დამთხვევა 96,9%-ია (კრიპენდორფის ალფა 0,92). ყველაზე სუსტია მსოფლიო წესრიგის ნიშანი (ალფა 0,53). ორი მოდელის დამთხვევა სისწორეს არ ამტკიცებს.
• ხსენება და არა წონა. ნიშანი აჩვენებს, ეხება თუ არა ტექსტი თემას, და არა იმას, რამდენ ადგილს უთმობს. მოთხოვნის მიმართულება დაკოდილი არ არის.
• 191 არ არის 193. ავღანეთი და მიანმარი არ არიან, ხუთი უჯრა კი უცნობია. დანაკლისი ნულად არსად ითვლება. ორივე არმყოფი წევრი ყველა ნიშანზე „დიახ“ რომ იყოს ან ყველაზე „არა“, რეფორმის მომთხოვნთა წილი 83,9%-სა და 85,0%-ს შორის დარჩებოდა.
• აღწერა და არა მიზეზი. 191 ტექსტი სრული განრიგია და არა შერჩევა. არც ერთი რიცხვი მიზეზობრივ დასკვნას არ იძლევა.